زمینه دورتر شدن از ایران

ارزیابی سیاست عربستان در قبال کشورهای منطقه پس از مرگ عبدالله

فواد ابراهیم-مخالف سیاسی در عربستان

پرسشی که بعد از مرگ ملک عبدالله و غیبت او از عرصه سیاسی عربستان مطرح می‏شود، این است که: آیا مرگ او کلید حل بحران‏های دستگاه دیپلماسی عربستان و بسیاری از بحران‏های خاورمیانه خواهد بود؟ به عبارت دیگر، آیا می‏توانیم بگوییم حالا که پادشاه عربستان به عنوان فرد اول حکومت مطلقه عربستان درگذشته است به‏زودی شاهد تغییراتی در پرونده‏های حساس منطقه‏ای ‏به ویژه در یمن، عراق، سوریه، ایران و بحرین خواهیم بود؟
بر اساس گفته‏های منابعی که با درگیری‏های موجود خانواده سلطنتی بر سر قدرت ارتباط دارند و در جریان آن چه در دستگاه هیأت حاکمه عربستان می‏گذرد، هستند، گویا پرونده‏های خارجی و حل آنها به تدریج به سمتی می‏روند که در اولویت‏های دوم و سوم بازیگران سیاسی عربستان قرار بگیرند. ظاهرا توافقی کلی بر سر پرونده‏های خارجی و منطقه‏ای ‏وجود دارد اما بر سر جزئیات هر کسی ساز خودش را می‏زند.
مثلا در پرونده یمن، مواضع عربستان مخالف هرگونه تغییری در داخل این کشور است. برای همین می‏بینیم که نسبت به تغییرات اخیری که در این کشور رخ داده است، مقاومت می‏کند و در برابر به قدرت رسیدن الحوثی‏ها و جنبش‏های جنوبی و قدرت‏های مستقل مردمی به شدت واکنش نشان می‏دهد. عربستان از این که حوادث یمن به سمتی بروند که پیمان‏های تازه‏ای ‏به وجود آیند که مانع از نفوذ بیشتر ریاض و به هم خوردن نظم سابق حاکم بر قدرت در صنعا شود، نگران است. برای همین درصدد برخورد با تحولات جاری در یمن است اگر چه به دلیل مشکلات داخلی خود بعید است که بتواند دست به کار گسترده‏ای ‏در یمن بزند علی رغم این که یمن را کشوری استراتژیک برای امنیت خود می‏داند.
در عراق نیز همین رویکرد حاکم است با این تفاوت که در حال حاضر ریاض بیشترین خطر را از ناحیه داعش برای خود تصور می‏کند و این شبکه را تهدیدی برای امنیت داخلی می‏داند. برای همین شاهدیم که همکاری‏های دو کشور محدود به مخاطراتی می‏شود که امنیت عربستان را مورد تهدید قرار می‏دهند. روابط دو کشور در دیگر موارد متاثر از اختلافات عمیق میان دو کشور است که دلایل طایفه‏ای ‏و سیاسی و جغرافیای سیاسی (ژئوپلتیک) دارند.
در پرونده سوریه، نمی‏توان پیش‏بینی کرد که تغییرات احتمالی خاصی روی دهد، مگر تحولات میدانی که اراده خود را بر عرصه سیاسی تحمیل کنند. مواضع عربستان در سوریه بعد از کنار گذاشتن بندر بن سلطان، رئیس سابق سازمان امنیت کل عربستان از این سمت تغییر کرد. بعد از آن عربستان به بازیگر ثانوی در بحران سوریه تبدیل شد که بعد از آن که فرصت سرنگونی حکومت اسد از بین رفت دیگر در امور آن دخالت نمی‏کند. به عبارت دیگر عربستان پرونده سوریه را به حال خود رها کرده و دیگر اهمیت چندانی به آن نمی‏دهد اگر چه هر گونه تحولی در آن را به دقت زیر نظر دارد و نسبت به آن حساس است.
در پرونده ایران، چیز جدیدی در مواضع عربستان مشاهده نمی‏شود، نشانه‏ها حاکی از آن است که فرصت‏های نزدیکی ایران و عربستان کمتر شده و احتمالا باز هم کمتر خواهد شد. پرونده ایران بیش از ۲۰ سال در دست جناح ملک عبدالله بن عبدالعزیز بود. اکنون با مرگ او فرصت‏ها برای دور شدن ریاض از تهران فراهم شده است، مگر این که خطر مهمی به وجود بیاید یا خطر مشترکی وجود داشته باشد که نزدیکی دو کشور را ایجاب کند. ایران و عربستان دوران طلایی روابط خود را در حیات ملک عبدالله گذراندند که با آغاز تحولات سوریه این روابط به تیرگی گرایید اما اکنون مساله این است که الآن در هیأت حاکمه جدید عربستان فردی نیست که رویکردی مثبت نسبت به رابطه با تهران داشته باشد.
در بحرین هم وضع به همین منوال است، مواضع عربستان همان چیزی است که امیر نایف، وزیر کشور اسبق عربستان در دیدار با حیدر مصلحی، وزیر اطلاعات ایران در دسامبر ۲۰۱۱ گفته بود. او در آن دیدار گفت: راه حل بحرین فقط این است که تظاهرکنندگان به خانه‏هایشان برگردند برای این که موضع عربستان ثابت است و قابل تغییر نیست. بنابر این انتظار نمی‏رود که تغییری اساسی در مواضع عربستان نسبت به انقلاب مردمی بحرین به وجود آید.
سیاست‏های نفتی عربستان نیز ثابت خواهند ماند و تغییر نخواهند کرد، افزایش ناگهانی قیمت نفت که به دلیل مرگ ملک عبدالله به وجود آمد زیاد دوام نخواهد آورد و به زودی دوباره سقوط قیمت‏ها آغاز خواهد شد. مگر این که حادثه امنیتی مهمی رخ دهد که باعث نگرانی بازارهای جهانی شود. عربستان از نفت به عنوان سلاحی برای جنگ با ایران استفاده می‏کند، ایالات متحده نیز با عربستان در این جنگ شریک شده است تا روسیه را از میدان به در کند. این وضعیت تا آخر ادامه خواهد داشت تا زمانی که این سلاح از ارزش بیفتد.
به هر حال، پرونده خارجی در دست سعود الفیصل باقی خواهد ماند، هیچ نشانه خوشایندی بعد از مرگ عبدالله مشاهده نمی‏شود که بگوییم حالا که او از دنیا رفته است سیاست خارجی عربستان نیز شاهد تحولات مثبتی خواهد بود. سیاست‏های ثابتی در عربستان در قبال پرونده‏های خارجی وجود دارد، و صحبت از شاهین‏ها و بازها زدن در مورد عربستان تنها یک نگاه خارجی است که هیچ جایگاهی در نهادهای تصمیم گیری عربستان ندارد.
*دکتر فواد ابراهیم، پژوهشگر و فعال سیاسی مخالف عربستانی است که این یادداشت را به طور اختصاصی برای «سخن ما» نوشته است.

منتشر شده در شماره شش سخن ما

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.