کنگره بخشی از راه‏حل باشد و نه مشکل

نگاهی به مناسبات داخلی ایالات متحده در قبال ایران

نوید حسیبی
مترجم: حسین هوشمند

هنگامی که جان کری وزیر خارجه، محمد جواد ظریف وزیر خارجه ایران و کاترین اشتون نماینده ویژه اتحادیه اروپا در حال انجام مقدمات برای برگزاری دور جدیدی از مذاکرات میان گروه ۵+۱ و ایران برای رسیدن به توافق جامع تا مهلت ۲۴ نوامبر بودند، یک بازیگر خاص به نام کنگره ایالات متحده به طور ضمنی تهدید به خرابکاری در کل روند مذاکرات کرده است. با توجه به محبوبیت بسیار پایین کنگره، نظرسنجی‏ها نشان می‏دهند که اکثریت بزرگی از مردم آمریکا موافق دستیابی به توافق جامع با ایران هستند. این درحالی است که کنگره که به‏سختی می‏توان آن را نماینده اکثریت مردم در زمینه توافق هسته‏ای دانست، موضع سختی در قبال این مذاکرات دارد و به دنبال به شکست کشانیدن هرگونه چشم‏انداز موفقیت در آینده است.
ماه گذشته بیش از ۳۵۰ عضو مجلس نمایندگان ایالات متحده نامه‏ای را امضا و برای جان کری فرستادند که در آن از عدم پاسخ ایران به آژانس بین‏المللی انرژی اتمی درباره ابعاد نظامی احتمالی برنامه هسته‏ای اش ابراز نگرانی کرده بودند. اساساً این نامه بر این روی مسأله تاکید می‏کند که اطلاعات مربوط به ابعاد نظامی احتمالی باید معیار ارزیابی برنامه هسته‏ای ایران در زمان فعلی و آینده باشد. آن طور که پل پیلار در مقاله‏ای در نشنال اینترست به آن اشاره می‏کند ، این ادعایی فاقد منطق است و تنها دلیل پیگیری آن از سوی مخالفان توافق در کنگره این است که این مسأله می‏تواند توافق را نابود کند.
این جدیدترین مثال از اقدامات برخی از قانونگذاران کنگره برای به شکست کشانیدن توافق هسته‏ای با ایران بود. بعضی از قانونگذاران هم پیشنهادهایی را برای توافق مطرح می‏کنند، همانند برچیدن کامل برنامه غنی‏سازی اورانیوم، که می‏دانند ایران به هیچ وجه آنها را قبول نمی‏کند. در واقع در یک سال گذشته که دولت روحانی آغاز به کار کرده و مذاکرات جریان پیدا کرده است، هر دو مجلس کنگره به منظور تضعیف روند مذاکره، با لفاظی‏های بنیامین نتانیاهو همراه شده اند. دولت اوباما تاکنون در عقب راندن تلاش‏های کنگره برای به شکست کشاندن مذاکرات، موفق بوده است.
کاخ سفید اوایل امسال توانست اقدام کنگره را در تصویب تحریم‏های جدید که به منظور شکست خوردن برنامه اقدام مشترک، صورت گرفته بود خنثی کند. با این حال به نظر می‏رسد برخی در کنگره به دنبال از سر گرفتن اقداماتی علیه ایران هستند. تابستان گذشته، سناتورهای جمهوری خواهی همچون باب کورکر، لیندسی گراهام، جان مک کین، مارکو روبیو لایحه مذاکرات هسته ایران ۲۰۱۴ را مطرح کردند که براساس آن کاخ سفید ملزم می‏شود تا هرگونه توافق با ایران را برای بررسی به مجلس سنا بفرستد.
همچنین این تابستان، سناتور مارکو روبیو و مارک کرک، لایحه پاسخگویی ایران به حقوق بشر ۲۰۱۴ را مطرح کردند که در آن به دنبال اعمال تحریم علیه ایران در موضوعات دیگری هستند. دولت اوباما تاکنون توانسته با تکیه بر دموکرات‏های مجلس سنا از تلاش‏های ضد ایرانی جمهوری خواهان جلوگیری کند. دولت همچنین تاکنون به منظور ارضای تمایل برخی از نمایندگان مجلس و دیگر مخالفان توافق هسته ای، اقدامات محدود کننده‏ای را به قانون تحریم‏های موجود اضافه کرده است، این لوایح در تناقض با روح برنامه اقدام مشترک بودند؛ ولی در تناقض با چارچوب حقوقی آن نیستند.
تاسفی که برای حامیان توافق هسته‏ای با ایران وجود دارد این است که نقش کپیتول هیل (کنگره) در تمامی مراحل، به ویژه درباره لغو تحریم‏ها مهم است. از اواسط دهه ۱۹۹۰، کنگره هفت لایحه که بخش‏های انرژی، مالی و تجاری ایران را مورد هدف قرار داده اند، تصویب کرده است. بسیاری از این تحریم‏ها، بسته به وضعیتشان، می‏توانند از سوی رئیس‏جمهور به مدت ۱۸۰ روز تا یک سال مورد چشم پوشی قرار بگیرند. رئیس‏جمهور با استفاده از دستور اجرایی نمی‏تواند تحریم‏های کنگره را لغو کند.
لغو یا اصلاح تحریم کنگره نیازمند تصویب است و باید همان روند قانونی برای آن هم طی شود و سپس با امضای رئیس‏جمهور تبدیل به قانون می‏شود. درحالی که لغو تحریم‏ها براساس جدول زمانی، جزئی از توافق جامع محسوب می‏شود، اگر رئیس‏جمهور نتواند کنگره را برای لغو تحریم‏ها راضی کند، به احتمال زیاد باید هر شش ماه، تحریم‏ها را مورد چشم پوشی قرار دهد.
اگرچه ممکن است عدم قطعیت درباره روسای جمهور آینده ایالات متحده و میزان تمایل آنها به چشم پوشی بر تحریم‏ها، چندان برای مذاکره کنندگان ایرانی جذاب نباشد. آمریکا می‏تواند تعهد دهد که تحریم‏های شورای امنیت سازمان ملل را تا زمانی که ایران براساس اعتبارسنجی آژانس بین‏المللی انرژی اتمی و مفاد توافق جامع به تعهداتش پایبند باشد، لغو کند، چون دیگر اعضای گروه ۵+۱ و سازمان ملل تحریم‏هایی به وسعت ایالات متحده علیه ایران نداشته اند. این مسأله به روسای جمهور آینده ایالات متحده این انگیزه را می‏دهد تا به چشم پوشی تحریم‏ها ادامه دهند و یا اینکه ریسک قوانین بین‏المللی و روبه رو شدن با موانع حقوقی را بپذیرند. البته کنگره می‏تواند با استفاده از آرای دو سوم هر کدام از دو مجلسش، اقدامات رئیس‏جمهور و وتوهای وی را لغو کند، اما این سناریویی غیرمعمول است و از زمان دو سال پایانی ریاست‏جمهوری جورج دبلیو بوش رخ نداده است.
برای اطمینان یافتن از لغو تحریم‏ها در توافق جامع، رئیس‏جمهور نیازمند کمک کنگره است. در این راستا دموکرات‏ها باید اکثریتشان در سنا را حفظ کنند تا بتوانند از اقدامات تندروها در قبال ایران جلوگیری کنند. کاخ سفید هم می‏تواند همچنان به مذاکره با کادر رهبری عصبانی جمهوری خواهان مذاکره کند، البته این امر بعید است چون شواهد نشان می‏دهد رئیس‏جمهور میلی برای انجام این کار ندارد. روش دیگر این است که اوباما همانند پاییز گذشته از اقدامات قانون گذارانی که سعی کردند بعد از برنامه اقدام مشترک دست به اعمال تحریم بزنند، انتقاد کند و تلاش‏های آن‏ها را بی اثر کند.
دولت اوباما آن زمان با رهبری جو بایدن، معاون رئیس‏جمهور، و جان کری، وزیر خارجه، به طور قابل‏توجهی با کنگره لابی کرد و اعضا و کارمندان کمیته روابط خارجی را به جلسات ویژه‏ای در کاخ سفید دعوت کرد. این اقدامات با سخنرانی‏های رئیس‏جمهور و دیگر اعضای دولت که مخالف تحریم‏های بیشتر بودند، همراه شد. برای اطمینان یافتن از آینده روند مذاکرات باید تا انتخابات میان دوره‏ای کنگره صبر کرد و باید دید در صورتی که جمهوری خواهان اکثریت سنا را به دست بیاورند، رئیس‏جمهور در زمینه ایران، چگونه با آنها تعامل خواهد کرد.
با این وجود، یک فرصت تاریخی برای ایالات متحده و دیگر اعضای گروه ۵+۱ برای حل و فصل مسالمت‏آمیز مناقشه بلند مدت هسته‏ای ایران به وجود آمده است. این مسأله به طور بالقوه می‏تواند در‏ها را به سوی همکاری بر سر مسائل منطقه‏ای و به وجود آمدن دوره‏ای جدید از روابط با ایران باز کند. برای این منظور کنگره باید بخشی از راه حل باشد، نه اینکه بخشی از مشکل باشد.
مقاله قبل از برگزاری انتخابات میان دوره‏ای کنگره نوشته شده است.
منبع: نشنال اینترست

منتشر شده در شماره چهار سخن ما

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.